1. Partnerstwo Wschodnie jest unijnym programem wchodzącym w zakres Europejskiej Polityki Sąsiedztwa, powstałym z inicjatywy Polski i Szwecji. Propozycja wzmocnienia wymiaru wschodniego polityki sąsiedztwa UE została ogłoszona w maju 2008 r. oraz zatwierdzona przez Radę Europejską w marcu 2009r. Oficjalne podpisanie deklaracji powołującej PW nastąpiło na szczycie przywódców państw członkowskich EU i krajów partnerskich w dniu 7 maja 2009r. w Pradze(ze strony polskiej w szczycie uczestniczył Premier Donald Tusk).

2. Celem Partnerstwa jest wspieranie krajów Europy Wschodniej w ich europejskich aspiracjach i procesie stopniowej integracji z UE. W programie uczestniczą: Białoruś, Ukraina, Mołdowa, Gruzja, Azerbejdżan oraz Armenia. Na jego realizację przewidziano ze środków unijnych kwotę ok. 600 mln EUR (na lata 2010-2013).

3. Program PW obejmuje współpracę krajów UE z krajami partnerskimi w czterech platformach tematycznych (1 - ds. demokracji, dobrego zarządzania i stabilności; 1 - ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami UE; 3 - ds. bezpieczeństwa energetycznego; 4 - ds. kontaktów międzyludzkich) oraz w pięciu inicjatywach flagowych ( 1 - zintegrowany program zarządzania granicami; 2 - wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw; 3 - regionalne rynki elektryczności, odnawialne źródła elektryczności i wydajność energetyczna; 4 - Południowy Korytarz Energetyczny; 5 - zapobieganie, przygotowanie do i zwalczanie katastrof naturalnych i wywołanych czynnikiem ludzkim).

4. W czerwcu 2009r. odbyły się w Brukseli (KE) pierwsze posiedzenia platform tematycznych ( 5.06 – ds. ds. demokracji, dobrego zarządzania i stabilności; 10.06. - ds. kontaktów międzyludzkich, 17.06. - ds. bezpieczeństwa energetycznego, 26.06. - ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami UE), na których omówiono zasady i zakresy ich działalności. Każda platforma może powoływać panele tematyczne, które będą zajmowały się konkretnymi sprawami i projektami. W zakresie platformy energetycznej KE zgłosiła inicjatywę powołania dwóch paneli tj. ds. efektywności energetycznej i OZE oraz dywersyfikacji dróg i źródeł dostaw, a w zakresie platformy ds. integracji gospodarczej panel n/t ochrony środowiska oraz spraw regulacyjnych.

5. Z punktu widzenia MG najważniejsze są platformy tematyczne i inicjatywy flagowe dot. współpracy gospodarczej. MG jest instytucją wiodącą w zakresie platformy ds. bezpieczeństwa energetycznego oraz we współpracy z UKIE (jako instytucja wiodąca) w zakresie platformy ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami UE).

6. MG od początku aktywnie uczestniczy w przygotowaniu założeń i planów działania PW oraz w posiedzeniach platform tematycznych. Zostały już zgłoszone konkretne inicjatywy i projekty gospodarcze, które MG planuje realizować w ramach PW, w tym m.in.:

W ramach platform tematycznych:

Platforma bezpieczeństwa energetycznego
• rozbudowa systemu przesyłu ropy naftowej na Ukrainie (budowa rurociągu będącego częścią Euroazjatyckiego Korytarza Transportu Ropy Naftowej po stronie ukraińskiej),
• modernizacja systemu przesyłu gazu ziemnego na Ukrainie,
• rozbudowa sieci przesyłowej gazu ziemnego na Ukrainie (rozbudowa połączenia transgranicznego – Hrubieszów),
• rozbudowa systemu przesyłu produktów ropopochodnych na Białorusi (budowa połączenia transgranicznego Biernady-Małaszewicze),
• budowa połączenia energetycznego Polska-Białoruś (poprzez most energetyczny Roś-Białystok),
• rozbudowa systemu transportu ropy naftowej w Gruzji (inwestycje związane z budową Euroazjatyckiego Korytarza Transportu Ropy
Naftowej),

Platforma ds. integracji gospodarczej i konwergencji z politykami UE
• dokonanie harmonizacji przepisów wzajemnej uznawalności produktów przemysłowych i spożywczych,
• prace nad zniesieniem barier taryfowych i pozataryfowych w obrocie handlowym,
• zniesienie ograniczeń dla swobodnego przepływu kapitału,
• tworzenie infrastruktury handlowo-gospodarczej, w tym m.in. w zakresie parków przemysłowych, Specjalnych Stref Ekonomicznych,
 

W ramach inicjatyw flagowych:

Wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw
• prace nad wprowadzeniem systemów instrumentów wsparcia MSP,
• udział w projektach dot. promocji przedsiębiorczości oraz internacjonalizacji małych i średnich przedsiębiorstw.
• udział w projektach dot. współpracy w zakresie budowania stabilnego i bezpiecznego środowiska dla prowadzenia działalności gospodarczej, ochrony inwestycji oraz własności przemysłowej.

Południowy Korytarz Energetyczny
• udział w pracach dot. budowy Południowego Korytarza Energetycznego,

Regionalne rynki elektryczności, odnawialne źródła energii i wydajność energetyczna:
• udział w projektach w zakresie prac nad zwiększeniem udziału i roli odnawialnych źródeł energii oraz wzrostu wydajności i poszanowania energii elektrycznej,

7. Biorąc pod uwagę założenia programowe oraz dotychczasowy przebieg Partnerstwa Wschodniego można stwierdzić, że jest to dobry program z dużymi perspektywami rozwoju. Nie tylko w wymiarze polityczno-społecznym, który pozwala na zbliżenie krajów partnerskich do standardów demokratycznych obowiązujących w krajach EU, ale także w sferze gospodarczej. Daje realne możliwości rozwoju współpracy gospodarczej w wielu dziedzinach i branżach np. w energetyce, sferze SMS oraz wzrostu wymiany handlowej m.in. poprzez planowane podpisanie tzw. rozszerzonych umów o wolnym handlu między UE a krajami partnerskimi.

8. Przeznaczone środki finansowe na realizację PW (ok. 600 mln EUR) nie są środkami zbyt dużymi. Tym niemniej pozwalają na sfinansowanie wybranych projektów ważnych dla dalszego rozwoju współpracy międzynarodowej w ramach tego programu. Istnieje możliwość pozyskiwania dodatkowych środków finansowych ze źródeł zewnętrznych, w tym w postaci kredytów bankowych ( głównie EBI, EBOR) oraz dotacji krajów trzecich (już wstępnie pomoc finansową zadeklarowały USA i Kanada).

9. Ważnym elementem PW jest możliwość zapraszania krajów trzecich nie będących uczestnikami programu., do współpracy przy realizacji wybranych konkretnych projektów. Może to dotyczyć m.in. współpracy z Federacją Rosyjską w projektach energetycznych, jak i z innymi krajami , np. w ochronie środowiska.

10. Dla zwiększenia efektywności działania UE na kierunku wschodnim istnieje potrzeba koordynacji działalności w ramach PW z innymi unijnymi programami, w tym m.in. ze Strategią dla regionu Morza Bałtyckiego oraz Synergią Czarnomorską. Pozwoli to na bardziej efektywne wykorzystanie środków unijnych przeznaczonych na realizację tych programów.